praca

Cześć ich pamięci... cz.1 - wprowadzenie

Cmentarz w Lesie MiejskimPrzez ostatnie kilka lat zajmowały mnie losy żołnierzy Armi Czerwonej poległych w Bitwie Kostrzyńskiej roku 1945. Pomijając fakt, że w walkach, szpitalach i w innych okolicznościach poległo kilka tysięcy żołnierzy zawsze zastanawiał mnie fakt, gdzie byli pochowani i co się stało z często bezimiennymi grobami. Pierwszych wskazówek udzielał mi Józef Piątkowski, informacji dostarczył również PCK - oddział poszukiwań i wiele bezinteresownych wolontariuszy. Mimo tego, że minęło już kilka lat, poziom mojej wiedzy nie pozwala odpowiedzieć na wszystkie pytania. Uważam jednak, że 70 lat po zdobyciu miasta-twierdzy należy oddać hołd im pamięci, tym bardziej, że cmentarze już nie istnieją...

Zapraszam zatem do pierwszej części cyklu poświęconego sowieckim cmentarzom na terenie naszego miasta.

 

ROZKAZ NUMER 300

Jak już zapewne pamiętamy z cyklu Józefa Piątkowskiego pt. Klucze do Bram Berlina, poświęconemu walkach o Kostrzyn w roku 1945: "ogólne straty wojsk radzieckich 5 i 8 Armii w walce o twierdzę i przyczółki w okresie od 2 lutego do 30 marca 1945 wyniosły 61 799 żołnierzy (15 466 zabitych i  46 333 rannych żołnierzy)" a miasto było niemal zmiecione z powierzchnii Ziemi. Zainteresowanych samą bitwą odsyłam do wspomnianego cyklu, ale przypominam, że w wyniku błędu radzieckiego sztabu Armia Czerwona 12 marca 1945 stojąc nad brzegiem Warty cieszyła się ze zdobycia miasta-twierdzy. "Po otrzymaniu meldunku o zdobyciu Kostrzyna Stalin wydał słynny rozkaz nr 300, w którym ogłoszono zdobycie twierdzy Kostrzyn. W Moskwie na cześć zdobywców oddano salut dwudziestu salw artyleryjskich z dwustu dwudziestu czterech dział. Jednocześnie z datą 12 marca 1945 roku ukazał się komunikat wojenny Biura Informacji Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej o zdobyciu Kostrzyna. Zarówno artyleryjski salut obwieszczający zdobycie Kostrzyna, jak i komunikat wojenny ukazały się jednak przedwcześnie." Tymczasem krwawe walki o Twierdzę Kostrzyn trwały do 30 marca 1945 roku, kiedy ostatnia grupa niemieckich żołnierzy przebiła się do swoich linii. Droga na Berlin stała otworem. Opóźnienie w rozpoczęciu natarcia na stolicę III Rzeszy tłumaczono Stalinowi walkami z umocnieniami w okolicach Kostrzyna. Niemniej zgodnie z rozkazem nr 300 uczczono poległych w bojach żołnierzy. W tym celu na terenie obecnego miasta powstały w roku 1945 pierwsze cmentarze polowe. 70 lat później chciałbym uczcić pamięć żołnierzy, którzy tysiące kilometrów od swoich domów walczyli „o Waszą i Naszą wolność”.

marzec1945

Przypomnę jeszcze czytelnikom treść rozkazu nr 300 (dr A. Toczewski: „Bitwa o Odrę w 1945 roku”, Muzeum Ziemii Lubuskiej, Zielona Góra 2010): "Wojska 1. Frontu Białoruskiego po uporczywych walkach dziś, 12 marca szturmem zdobyły miasto i twierdzę Kistrzyn – ważny węzeł kolejowy i silny punkt oporu Niemców nad rzeką Odrą, odsłaniając przedpole Berlina.

300W walkach o zdobycie miasta i Twierdzy Kistrzyn wyróżniły się wojska gen. lejt. Bierzarina, gen. mjr. Bartłomiejewa, gen. Kuszczewa, gen. mjr. Dorofiejewa, gen. mjr. Syzranowa, płk. Lubko, ppłk. Kozłowa, ppłk. Czajki, ppłk. Kurkaciszwili, płk. Piedotowa; artylerzyści – gen. mjr. Artylerii Kosenko, gen. mjr. Artylerii Briuchanowa, płk. Filipowicza, płk. Pewniewa, płk. Gutina, płk. Mieńszcykowa, płk. Łobanowa, płk. Pawłowa, ppłk. Żubowa, płk. Sokołowa, ppłk. Miszina, ppłk. Czernyszkowa, ppłk. Aszichmina, ppłk. Sworcowa, ppłk. Zochowa, płk. Michajłowa, mjr. Machmuda, ppłk. Sazonowa, czołgiści – ppłk. Żyła, ppłk. Suzdałowa, lotnicy – płk. Fedorenki, płk. Berkala, płk. Timofiejewa, płk. Kalinina, płk. Fedorowa, saperzy – płk. Kuźmina, mjr. Błochina, mjr. Nowerowskiego, mjr. Blinowa, służba łączności – ppłk. Stepanowa.

Dla uczczenia odniesionego zwycięstwa formacje i jednostki, które najbardziej wyróżniły się w walkach o zdobycie miasta i Twierdzy Kistrzyn, przedstawić do odznaczenia orderami. Dziś 12 marca o godz. 23 stolica naszej ojczyzny – Moskwa w imieniu Ojczyzny salutuje bohaterskie wojska 1. Frontu Białoruskiego, które zdobyły miasto i twierdzę Kistrzyn – dwudziestoma salwami artyleryjskimi z dwustu dwudziestu czterech dział. Za świetne działania bojowe wyrażam podziękowanie dowodzonym przez Was wojskom, które brały udział w walkach o zdobycia Kistrzyna. Wieczna chwała bohaterom poległym w walkach o wolność i niepodległość naszej Ojczyzny. Śmierć niemieckim najeźdźcom.”

 

ZAMIAST WSTĘPU - POWOJENNE CMENTARZE

"Sowieckie frontowe jednostki wojskowe posiadały tzw. ekipy pogrzebowe, które dokonywały pochówków poległych żołnierzy. Właśnie te pierwsze pochowania stały się podstawą do założenia niektórych cmentarzy. Na lokalizację cmentarzy czy mogił zbiorowych Rosjanie wybierali bardzo często tereny usytuowane w centrum miast. Były to place oraz zieleń miejska, jak: parki, skwery, lub miejsca obok cmentarzy cywilnych czy wojennych z okresu I wojny światowej. Na terenach niezurbanizowanych polowe cmentarze lokalizowano przeważnie w miejscach stoczonych walk, a więc na polach w pobliżu szlaków komunikacyjnych. Mogiły zbiorowe i pojedyncze powstawały najczęściej w miejscach, gdzie żołnierza dosięgła śmierć.” (B. Affek-Bujalska: „Groby żołnierzy Armii Radzieckiej poległych w Polsce w II Wojnie Światowej” w: „Przeszłość i Pamięć”, Biuletyn ROPiM numer 1 (10) 1999r.) Właśnie one oznaczane były w raportach strat własnych jako „pierwotne miejsce pochówku”. Dla rodzin poszukujących grobów swoich bliskich stanowi to olbrzymi problem – ustalenie bowiem, gdzie ono było i gdzie zostało przeniesione jest dzisiaj często niemal niemożliwe do ustalenia. Dużą trudność stanowią tu także nazwy, jakie po wojnie Rosjanie nadawali niemieckim miejscowościom. Dla przykładu obecny Kostrzyn wzmiankowano jako Kistrin.

mapka

Cmentarze tworzone bezpośrednio po wojnie charakteryzowały się tym, że w większości miały charakter prowizoryczny. „Wybudowane nie zawsze z trwałych materiałów (przeważnie z drewna, cegły rozbiórkowej oraz niskiej jakości betonów) ulegały szybkiemu niszczeniu (...) Nie odznaczyły się one również ani dobrym stanem technicznym, ani właściwą architekturą. Nie miały interesującego układu przestrzennego, ani zróżnicowanych akcentów (pomników). Stosowanym oznaczeniem mogił zbiorowych były nagrobki w formie tablic pulpitowych, obelisków albo tablic. (...). Na każdym nagrobku, bez względu na jego formę, umieszczano wizerunek gwiazdy” (tamże) Nie znaczy to jednak, że był jakiś „wzór” nagrobków czy cmentarzy. Stanowi to także utrudnienie dla badaczy, bowiem każdy z nich trzeba rozpatrywać oddzielnie. Dokumentacja  w tym zakresie jest bardzo skąpa – powojenne cmentarze, poza nielicznymi wyjątkami, zostały już zlikwidowane i nie ma po nich nawet śladu. Jeżeli chodzi o Kostrzyn nad Odrą to wymienić w tej grupie należy prowizoryczne cmentarze w Szumiłowie, w Lesie Miejskim, na terenie ewangelickiego cmentarza niemieckiego (obecnie Park Miejski), w Drzewicach, na Warnikach czy też na Starym Mieście. Przez kolejne spotkania z historią postaram się podzielić wiedzą na temat każdego z nich. Zapraszam już za tydzień!

brama

Autor wykorzystał w niniejszym opracowaniu fragmenty własnego referatu wygłaszanego i opublikowanego z okazji XIII Dni Twierdzy Kostrzyn pt. "Zapomniane Cmentarze Radzieckie", fragmenty cyklu Józefa Piątkowskiego pt "Klucze do Bram Berlina", fragmenty tekstu drukiem B. Affek-Bujalskiej: pt. "Groby żołnierzy Armii Radzieckiej poległych w Polsce w II Wojnie Światowej” w: „Przeszłość i Pamięć”, Biuletyn ROPiM numer 1 (10) 1999r. oraz materiały archiwalne Aleksandra Orłowa, Wojciecha Beszczyńskiego i własne fotografie.

biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

  rap latino
od 6 stycznia, 20:15-21:15
Hala ul. Niepodległości 11 - stadion
 
rap pary
od 8 stycznia, 20:15-21:15
Hala ul. Niepodległości 11 - stadion
   
voovoo
15 marca godz. 19:00
KCK Kręgielnia
wycieczka
29 marca, godz. 20:00 
Park Narodowy "Ujście Warty"
 
zegarki-edwa

AKTUALNE NUMERY

sk9
Samorządny Kostrzyn
Nr 12/2019 - GRUDZIEŃ 2019
 
pl9b
Przekrój Lokalny
Nr 12(82)/2019 - GRUDZIEŃ 2019 
 
virtualnetia

INFORMACJE

plan

 
containers-377030 960 720
HARMONOGRAM
WYWOZU ŚMIECI
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska
od stycznia 2020 r.
meble

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
   

znajdziesz nas w gazecie

logo