praca

Cześć ich pamięci... cz.3 - Obelisk w Parku

Park MiejskiW roku 1945 na terenie części dawnego cmentarza ewangelickiego (obecnie Park Miejski) powstał cmentarz wojenny Armii Czerwonej. Spoczęli na nim żołnierze równej narodowości, w tym Polacy, Ukraińcy, Rosjanie, Litwini i inni. Jego centralny punkt stanowił obelisk poświęcony awangardzie armii radzieckiej - marynarzom. Trzeba bowiem wspomnieć, że to właśnie w Kostrzynie wodowana była 6 kwietnia 1945 roku Rzeczna Flotylla Dnieprzańska. Co ciekawe, po ekshumacji marynarzy z roku 1953 pomnik pozostał. Niestety, nie był w stanie ocaleć czasów, kiedy Polacy zachłysnęli się wolnością i niszczyli wszystko co sowieckie. Pozostała tyko pamięć...

Park Miejski

Choć niewielu Kostrzynian pamięta, od roku 1945 na terenie dzisiejszego Parku Miejskiego istniał bodaj największy wojenny cmentarz sowiecki w naszym mieście. Pochowanych było na nim bez mała 1.000 żołnierzy, którzy w roku 1953 byli ekshumowani do Gorzowa i Międzyrzecza. Zanim przejdziemy do tych wydarzeń pozwolę sobie zacytować Panią Alicję Kłaptocz, która tak wspomina to miejsce: „W latach 40` na terenie starego niemieckiego cmentarza urządzono od strony ul. Kopernika cmentarz radzieckich poległych, a na dalszym terenie – istniały nadal stare nagrobki niemieckie. Teren radzieckiego cmentarza ciągnął się wzdłuż ulicy Kopernika na przestrzeni od budynku nr.2 (obecnie GBS) do miejsca, naprzeciwko którego rozpoczynał się rynek (obecnie Plac WP), bowiem naprzeciw rynku znajdowały się  przy ul. Kopernika jakieś ruiny i rumowiska. Były tam także ślady zakładu kamieniarskiego. Wejście znajdowało się naprzeciw Willi Wagner: pomiędzy dwoma wysokimi wspornikami założono w metalowej, łukowatej bramie metalową siatkę, do której przytwierdzone były metalowe litery. Układały się one w napis: „Za naszą i waszą wolność”. Do tego opisu warto dodać wspomnienia jednego z pionierów, który pamięta, że „Groby były usypane z ziemi a na nich umieszczono piramidki pomalowane na czerwono. Na każdej z nich była tabliczka z imieniem, a na szczycie gwiazda, malowana także na czerwono. Wyjątkiem był pomnik poświęcony radzieckim marynarzom, ale nie pamiętam co nim pisało”.

Gorzów Wlkp.

W roku 1953 dokonano weryfikacji danych pochodzących z komisji terenowych z całej Polski. Jak podaje B. Affek-Bujalska: „pochówki żołnierzy AR odnotowano w 477 miejscach, z których 175 to cmentarze (w tym 55 wspólnie z żołnierzami WP), 71 – kwatery usytuowane na cmentarzach komunalnych lub wyznaniowych (w tym 26 wspólnych z żołnierzami innych armii) i 210 – mogiły pojedyncze i zbiorowe.” Spisy te miały służyć porządkowaniu spraw grobownictwa na terenie PRL. Władze centralne wytypowały na terenie całego kraju miejsca, gdzie miały być tworzone nowe, niezwykle duże Cmentarze Wojenne Armii Czerwonej. Tak właśnie powstała nekropolia w Gorzowie Wlkp., przy ulicy Walczaka. W roku 1953 rozpoczęto ekshumacje, a jednymi z pierwszych byli „kostrzyńscy” marynarze, z których jeden pochowany jest w najbardziej eksponowanej części cmentarza, tuż przy okolicznościowym pomniku (tzw. Alejka Bohaterów). Pozostali znajdują się w pobliżu wspomnianego pomnika. Obecnie teren gorzowskiego cmentarza jest ogrodzony otynkowanym murem z cegły, a główne wejście znajduje się od strony ul. Walczaka. Zaakcentowano je ogrodzeniem z jasnej cegły klinkierowej, bramą wjazdową i dwoma furtkami stalowymi w kolorze czarnym oraz tablicą informacyjną. Cmentarz został założony na planie prostokąta i ma bardzo czytelny układ alejek. Jego centralnym akcentem jest obelisk z piaskowca w kształcie ostrosłupa, liczący 6 metrów wysokości na którym umieszczono emblemat WP i czerwoną gwiazdę.  Nagrobki są ułożone symetrycznie w każdym z sześciu sektorów i nie ma problemów z odnalezieniem jakiejkolwiek mogiły. Ułatwia to także ewidencja dostępna w Urzędzie Miejskim w Gorzowie (Wydział Infrastruktury Miejskiej). Wydział ten, oprócz ewidencji pochówków dba także o utrzymanie tego miejsca.

Ekshumacje 1953

Wracając jednak do naszego miasta, obelisk stanowił najważniejszy akcent kostrzyńskiego cmentarza. Mimo starań nie udało mi się ustalić, co było napisane na tablicy - może ktoś ją pamięta? Sam pomnik miał formę ostrosłupa z betonu, na szczycie którego umieszczono czerwoną gwiazdę a w górnej części sierp i młot. Na ostrosłupie umieszczono także datę Wielkiej Wojny Ojczyźnianej „1941-1945” i kotwicę symbolizującą pochowanych tutaj marynarzy. Po bokach były betonowe płyty nagrobne - na lewej była czerwona gwiazda a na prawej sierp i młot. Całość była ogrodzona a przed wejściem byłą kolejna kotwica. W 1953 roku ciała ekshumowano ale jak wspomina jeden z mieszkańców: „miałem nadzieję, że pomnik pozostawiono na pamiątkę. Po nastaniu Solidarności został jednak zniszczony i to przez samych mieszkańców Kostrzyna. Ci chłopcy przecież, bo to nie chłopy, a chłopcy to byli, zginęli przecież za Kostrzyn… za tą ziemię…” Rzeczywiście, na początku lat ’90 pomnik upamiętniający marynarzy Wojennej Flotylli Dnieprzańskiej został zburzony. Jego betonowe resztki wywieziono na wysypisko, gdzie został już przysypany przez kolejne warstwy odpadów. Mimo moich starań nie udało się ustalić, co stało się z metalowymi elementami pomnika. Tym samym jeden z najważniejszych symboli walki o Kostrzyn w roku 1945 przestał całkowicie istnieć...

Bohaterski Marynarz

LP

Nazwisko, imię, imię ojca

stopień wojskowy

Rok ur.

data śmierci

Nr Mg

1.

Dudnik Grzegorz Grzegorz

III stopnia marynarz

b.d.

23.04.1945

121

2.

Setnikow Michał Trofima

II stopnia marynarz

b.d.

23.04.1945

122

3.

Paszkow Aleksander Paweł

I stopnia marynarz

b.d.

23.04.1945

123

4.

Baranow Mikołaj Artem

szeregowy

b.d.

23.04.1945

124

5.

Samochwałow Aleksander Jegor

straszyzna

b.d.

23.04.1945

125

6.

Filipow Mikołaj Antoni

straszyzna

b.d.

23.04.1945

126

7.

Czernikow Włodzimierz Wasyl

szeregowy

b.d.

23.04.1945

127

Cmentarz Wojenny w Gorzowie Wlkp. - lista nazwisk z roku 1953 i stan obecny (nr mogiły)

 

Autor wykorzystał w niniejszym opracowaniu fragmenty własnego referatu wygłaszanego i opublikowanego z okazji XIII Dni Twierdzy Kostrzyn pt. "Zapomniane Cmentarze Radzieckie", cytaty z tekstu drukiem B. Affek-Bujalskiej: pt. "Groby żołnierzy Armii Radzieckiej poległych w Polsce w II Wojnie Światowej” w: „Przeszłość i Pamięć”, Biuletyn ROPiM numer 1 (10) 1999r.,  oraz posiadane materiały archiwalne i własne fotografie.

biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

  rap latino
od 6 stycznia, 20:15-21:15
Hala ul. Niepodległości 11 - stadion
 
rap pary
od 8 stycznia, 20:15-21:15
Hala ul. Niepodległości 11 - stadion
   
voovoo
15 marca godz. 19:00
KCK Kręgielnia
wycieczka
29 marca, godz. 20:00 
Park Narodowy "Ujście Warty"
 
zegarki-edwa

AKTUALNE NUMERY

sk9
Samorządny Kostrzyn
Nr 12/2019 - GRUDZIEŃ 2019
 
pl9b
Przekrój Lokalny
Nr 12(82)/2019 - GRUDZIEŃ 2019 
 
virtualnetia

INFORMACJE

plan

 
containers-377030 960 720
HARMONOGRAM
WYWOZU ŚMIECI
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska
od stycznia 2020 r.
meble

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
   

znajdziesz nas w gazecie

logo