praca

Cześć ich pamięci... cz.4/1 - Stare Miasto

Cmentarz na Starym MieściePo dwutygodniowej przerwie wracamy do tematu upamiętnienia żołnierzy sowieckich, którzy polegli podczas Bitwy Kostrzyńskiej w roku 1945. Tak jak wspomniałem w poprzednich odcinkach, większość cmentarzy, gdzie pochowano ciała czerwonoarmistów obecnie nie istnieje. Najbardziej znanym był, zlikwidowany w roku 2009, Cmentarz na Bastionie „Król” (Stare Miasto), który był przez wiele powojennych lat wizytówką miasta, a zarazem jego najbardziej charakterystycznym obiektem. Niniejszy artykuł jest próbą rekonstrukcji jego dziejów. Z uwagi na wyjątkowość tego miejsca cały tekst podzieliłem na trzy części... w pierwszej okoliczności powstania...

t34

Kiedy w styczniu 1945 roku rozpoczęła się tzw. Operacja Wiślańsko-Odrzańska, początkowe sukcesy Armii Czerwonej i Wojska Polskiego wskazywały, że realne będzie zdobycie stolicy III  Rzeszy już w lutym. Te optymistyczne założenia zweryfikowały jednak umocnienia na linii Odry z kluczową dla Operacji Berlińskiej pozostałością starej pruskiej twierdzy, która miała odegrać, zdaniem Hitlera, rolę „łamacza fal”. Pierwsze oddziały I Frontu Białoruskiego marszałka Żukowa dotarły do Twierdzy Kostrzyn już pod koniec stycznia, ale krwawe walki o jej zdobycie trwały do końca marca 1945 roku. Później wojska hitlerowskie mogły jedynie opóźnić marsz Czerwonoarmistów ku zwycięstwu. Próba taka została podjęta w okolicy Wzgórz Seelowskich, których zdobycie zostało okupione dużymi ofiarami po obu stronach. Już po upadku Berlina Józef Stalin postanowił więc upamiętnić poległych w tych trzech największych bitwach ostatniego okresu wojny (Kostrzyn, Wzgórza Seelow, Berlin) trzema monumentalnymi miejscami pamięci. Jak się okazało, były to miejsca symboliczne, choć wyglądem przypominały cmentarze wojenne.

brest

Specjalnie dla projektu „trzech cmentarzy” ściągnięto z ZSRR najlepszych artystów, którzy do wiosny 1946 roku pracowali w specjalnie przystosowanym do tego celu kompleksie. Jednym z nich był Lew Kerbel, który wspomina, że "abyśmy mogli wykonać swoją pracę dano nam do dyspozycji na wpół zniszczony budynek Szkoły Sztuk Pięknych przy Steinplatz, obecnie budynek Uniwersytetu Sztuki. Pomagała nam kompania repatriowanych sowieckich żołnierzy, w skład której wchodziła także grupa niemieckich specjalistów: formiarzy, odlewników, kucharzy, pomocników itp. Na wiele dni naszym domem stały się dwie arterie z tyłu budynków przy Steinplatz, gdzie obecnie znajdują się pracownie dla mistrzów rzeźbiarskich. Tam pracowaliśmy nad trzema monumentalnymi rzeźbami przez całą dobę." Warto w tym miejscu nadmienić, że ostateczna forma pomnika – obelisk była prawdopodobnie efektem kompromisu pomiędzy wizją artystyczną Kerbela a żądaniami Stalina. Trzeba bowiem zauważyć, że Kostrzyn był wówczas niemal całkowicie zniszczony i postawienie tutaj ogromnego posągu żołnierza mijało się z celem – kto bowiem miałby go oglądać? Pojawia się zatem pytanie - co się stało z pomnikiem przygotowanym na potrzeby Twierdzy Kistrzyn? Jak podają źródła, przewieziono go do Brześcia, gdzie stoi do dzisiaj!

Cmenarz na Bastionie Król

Ostatecznie pomnik miał formę długiej, kilkumetrowej szpicy (wysokość około 12m) o konstrukcji żelbetowej. Usadowiony on został (wtórnie) w narożniku Bastionu "Król" (na ostrodze) na wysokim, około 2m wzniesieniu. Wzniesienie to miało formę podestu, na którym od strony cmentarza znajdowała się urna o wysokości ok. 2m. Po przeciwnej stronie obelisku stała armata dywizyjna ZiS-3, której lufa była wycelowana w kierunku Berlina. Na szczycie szpicy umieszczono gwiazdę odkuta z metalu, którą pomalowano na kolor czerwony. Poniżej znajdowało się godło Związku Radzieckiego z bliżej nieokreślonego stopu. Poniżej godła widniała inskrypcja, składająca się z metalowych liter. Głosiła ona (w tłumaczeniu z rosyjskiego): "1941-1945 Wieczna chwała bohaterom poległym w walce z faszystowskim nieprzyjacielem za wolność i niepodległość Związku Radzieckiego i Demokratycznej Polski"

Widok od Niemiec

O samym powstaniu cmentarza w Kostrzynie niewiele wiadomo. Według okolicznych mieszkańców to niemiecka ludność w zamian za wyżywienie miała uporządkować a następnie stworzyć to miejsce pamięci. Fakt ten trudno jednak zweryfikować. Zgodnie ze słowami konsula radzieckiego istnieje co prawda dokumentacja z roku 1945, gdzie widać pochówki, ale czy jest ona wiarygodna? Myślę, że dopóki nie uda się zdobyć kopii odpowiedź na pytania odnośnie powstania cemnatrza wciąz jest otwarta. Warto także nadmienić, że znajdował się on przez wiele lat w strefie militarnej, której nikomu nie można było odwiedzać. Tym bardziej intrygujący staje się powód budowy cmentarza z okazałym obeliskiem w miejscu, które przez wiele lat mogło być odwiedzane ewentualnie przez radzieckich żołnierzy stacjonujących po drugiej stronie Odry. A może właśnie o to chodziło – widomy znak ofiary, którą ponieśli ich towarzysze w walce o Berlin?

Widok z Polski

Cmentarz radziecki na Bastionie "Król" w Kostrzynie nad Odrą został oficjalnie otwarty 17 listopada 1945 roku. Tak naprawdę nie wiemy jak wtedy wyglądał, ponieważ prawdopodobnie nie zachowały się żadne zdjęcia z tego okresu. Bogata jest dokumentacja fotograficzna dopiero z lat '70 XX wieku w postaci widokówek. Wiadomo bowiem, że w roku 1972 wykonywany był remont kapitalny tej nekropolii. Choć zakres robót wciąż pozostaje dla mnie nieznany, to właśnie po tym roku powstało mnóstwo dokumentów – mapa z rozmieszczeniem mogił i listą pochowanych żołnierzy, zdjęcia czy Księga Pochowanych. Dokumenty te pozwalają dzisiaj na pełne odtworzenie stanu cmentarza z okresu jego świetności. Ale o tym już za tydzień.

biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

  rap latino
od 6 stycznia, 20:15-21:15
Hala ul. Niepodległości 11 - stadion
 
rap pary
od 8 stycznia, 20:15-21:15
Hala ul. Niepodległości 11 - stadion
   
voovoo
15 marca godz. 19:00
KCK Kręgielnia
wycieczka
29 marca, godz. 20:00 
Park Narodowy "Ujście Warty"
 
zegarki-edwa

AKTUALNE NUMERY

sk9
Samorządny Kostrzyn
Nr 12/2019 - GRUDZIEŃ 2019
 
pl9b
Przekrój Lokalny
Nr 12(82)/2019 - GRUDZIEŃ 2019 
 
virtualnetia

INFORMACJE

plan

 
containers-377030 960 720
HARMONOGRAM
WYWOZU ŚMIECI
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska
od stycznia 2020 r.
meble

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
   

znajdziesz nas w gazecie

logo